|
Dames en heren,
xe2x80x98Geld is gemunte vrijheidxe2x80x99, stelde de Russische schrijver Dostojevski al in de 19e eeuw. Laat die zin even op u inwerken. Geld crexc3xabert bewegingsruimte. En in die bewegingsruimte krijgen mensen de mogelijkheid zelf te kiezen wat ze willen, hoe ze het willen of waar ze naartoe willen. We zijn nu twee eeuwen verder en nog steeds doet dit citaat opgeld. Krap bij kas zitten of het hebben van schulden beperkt de persoonlijke vrijheid. Zeker als er alleen geld is voor het hoognodige. Je krijgt hierdoor moeilijk toegang tot de mogelijkheden die je omgeving biedt. Denk dan aan lid worden van sportclubs of een aardigheidje voor de kinderen. Je raakt gaandeweg gexc3xafsoleerd in een wereld van onmogelijkheden. Dostojevski sloeg de spijker op de kop. Geld xc3xacs inderdaad gemunte vrijheid. Het biedt mensen de mogelijkheid om deel te nemen aan het maatschappelijke leven.
Een baan is en blijft de beste manier om aan geld te komen en mee te draaien in de maatschappij. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat het hebben van een baan een goede manier is om uit de armoede te komen. Ook SCP-directeur Paul Schnabel stelt dit in het voorwoord van het vorig jaar gepubliceerde rapport xe2x80x98 Uit armoede werkenxe2x80x99. Hij schrijft en ik citeer: xe2x80x98xe2x80xa6het hebben of vinden van een betaalde baan leidt niet automatisch tot uitstroom uit armoede. Echter, degenen die daadwerkelijk uit de armoede zijn geraakt, hebben dit in veruit de meeste gevallen xe2x80x93 direct of indirect xe2x80x93 aan werk te danken.xe2x80x99 Einde citaat. Het hebben van een baan is dus een beproefde methode om de eigen situatie te verbeteren. Uit het SCP-onderzoek blijkt ook dat 60 procent van de huishoudens met een laag inkomen drie jaar later de armoedesituatie heeft weten te bexc3xabindigen. Armoede blijkt in veel gevallen een tijdelijke kwestie te zijn die door het vinden van werk wordt omgezet in een situatie waarin weer kansen ontstaan.
Dames en heren, ik zal niet selectief shoppen uit rapporten die mij welgevallig zijn. Ik ben niet blind noch doof voor kritiek. Maar ik blijf erbij dat het hebben van werk altijd beter is dan binnen zitten in de hoop dat de redding van buiten komt. Er zijn namelijk voldoende mogelijkheden om zelf weer het heft in handen te nemen. En dat gaat vaak via werk. Dat is ook ons doel: zoveel mogelijk mensen aan het werk krijgen. In relatie tot omringende landen doen we het in Nederland absoluut niet slecht. We hebben hier een goed sociaal vangnet dat ik zie als een springplank om zo snel mogelijk weer op de arbeidsmarkt te komen. En die arbeidsmarkt kan binnenkort iedereen gebruiken die kan en wil werken. Die druk zal de komende jaren meer voelbaar worden.
Door de vergrijzing en de ontgroening krijgen we te maken met een krapte. Er zullen op den duur meer vacatures zijn dan dat er werknemers zijn om ze te vullen. Mensen die nu nog aan de kant staan, zijn straks keihard nodig. Dus als een baan een beproefde manier is om uit de armoede te komen, dan voorzie ik de komende tijden een verdere uitstroom uit armoede. Maar dat vergt wel een activerende omgeving waarbij een centrale rol is weggelegd voor de mensen die het betreft en de gemeentes. Mensen zijn immers in eerste instantie zelf verantwoordelijk om de eigen situatie te veranderen.
Rekeningen moeten gewoon worden betaald en schulden moeten worden afgelost. Mensen moeten ervoor zorgen dat zij verplichtingen niet aangaan als ze die niet kunnen nakomen. Preventie is dus heel belangrijk. En dat begint al met op jonge leeftijd goed met geld leren omgaan. Daar ligt met name voor de ouders een belangrijke taak. Gelukkig beschikt onder andere het Nibud over allerlei hulpmiddelen als ondersteuning.
Mocht het onverhoopt toch anders lopen waardoor mensen vast komen te zitten in de eigen situatie, dan is hulp mogelijk. En die hulp moet zo dicht mogelijk bij huis te vinden zijn: in de eigen gemeente. Daarbij moet er sprake zijn van een xe2x80x98uitrukmentaliteitxe2x80x99. Door snel te handelen is de kans kleiner dat iemand verder wegzakt in de problemen. Maar de bal ligt in eerste instantie bij mensen zelf. Ik wil af van het zieligheidsdenken. Door mensen a priori als slachtoffer te benaderen, schrijf je ze eigenlijk af. Door hen niet in hun onmacht te bevestigen, maar juist aan te spreken op de eigen verantwoordelijkheid, geef je de eigen kracht vrij baan. En als daarbij nog hulp nodig is, dan moet de overheid er zijn.
De gemeente vervult een sleutelrol bij armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Zij heeft het beste zicht op de individuele situaties. Zij kan beleid ontwikkelen waarbij maatwerk centraal staat. Ik kan immers vanuit Den Haag niet zien wat iemand in Veendam of Breskens nodig heeft en dat wil ik ook niet. De colleges van burgemeester en wethouders als ook de raadsleden weten dat namelijk beter dan ik. Zij weten welke middelen en methoden zij het beste in kunnen zetten om problemen aan te vliegen. En het liefst zo integraal mogelijk. Daarbij is samenwerking tussen verschillende beleidsterreinen en met andere instanties in de regio van belang. Daar kunnen gemeenten nog veel winst boeken. Dit constateert ook het Verwey Jonker Instituut in het onderzoek xe2x80x98Sterk en samen tegen armoedexe2x80x99 dat vorige week aan de VNG is aangeboden. Zo zie ik de toekomst van armoedebestrijding en schuldhulpverlening in Nederland. Met die insteek voer ik ook debatten in de Tweede Kamer en wil ik werk maken van armoedebestrijding in Nederland.
Die insteek betekent dat mensen hun eigen verantwoordelijkheid goed begrijpen. Door eerst zelf te kijken hoe de eigen situatie verbeterd kan worden, is de eerste slag vaak al geslagen. Komt men er vervolgens niet uit, dan helpt de gemeente een handje, maar neemt de verantwoordelijkheid niet over. Door in te zetten op minnelijke schuldhulp, kunnen de schulden alsnog afgelost worden. Door in te zetten op zelfredzaamheid, krijgen mensen weer grip op de eigen situatie. Door in te zetten op werk, wordt de armoede gaandeweg verdreven. Het vergt vaak creativiteit en doorzettingsvermogen, maar het is aangetoond dat het op die manier vaak het beste werkt. Ik zou wel meer inzicht willen hebben in situaties waarbij mensen weliswaar schulden hadden, of te maken hadden met armoede, maar daar zelf een weg uit gevonden hebben, met of zonder hulp van de gemeente. Ik ben benieuwd hoe ze dat hebben gedaan. Ik heb daarom de Inspectie Werk en Inkomen gevraagd daar onderzoek naar te doen. Laatst sprak ik met iemand die al tien jaar in een schuldhulpverleningstraject zat. Tien jaar! Het is erg lastig om erachter te komen hoe dit kan en waarom dit zo lang duurt.
De effectiviteit van schuldhulpverlening laat zich moeilijk meten. Daarom vraag ik de gemeenten om zelf goed de vinger aan de pols te houden opdat ze over voldoende informatie beschikken om de uitvoering aan te sturen. En ook om te weten welke methoden het beste werken om iemand zo snel mogelijk uit de schuldhulpverlening te krijgen. De uitrukmentaliteit die ik eerder schetste, helpt daar al bij. Ook daar valt nog veel winst te behalen. Ik weet dat de gemeente Tilburg een effectief beleid voert. Daar zitten mensen kort in het schuldhulpverleningstraject om vervolgens snel de regie te herpakken. Zo hoort dat ook. Ik wil weten welke factoren bijdragen aan succes. Want het kan, nogmaals, nooit de bedoeling zijn dat mensen er tien jaar over doen om weer zelfstandig te worden.
Dames en heren, geld is gemunte vrijheid. Die uitspraak is wat mij betreft net zo steekhoudend als xe2x80x98werk is een goede armoedebestrijderxe2x80x99. Ik spreek mensen aan op hun eigen verantwoordelijkheid en benader niemand als slachtoffer. Ik neem mensen zeer serieus en vertrouw op de wilskracht die iedereen in zich draagt. Net zozeer als een reis begint met een eerste stap, zo vertrouw ik erop dat de weg uit armoede aan de eigen keukentafel begint. Hulp krijgt men alleen als dat xc3xa9cht noodzakelijk is. De weg vanuit de huiskamer naar de gemeente is altijd nog korter dan naar het Rijk.
Dames en heren, echte rijkdom bevindt zich niet alleen op een bankrekening, maar zit ook tussen de oren. Echte rijkdom zit in het zelfrespect dat je krijgt als je het maximale uit jezelf haalt. Als je op eigen kracht of waar dat noodzakelijk is met hulp, op je eigen manier de regie herpakt. Als dat noodzakelijk is, moeten mensen zo snel mogelijk worden geholpen, met als doel iemand zo snel mogelijk weer uit een voorziening te halen en op eigen benen te laten staan. Ik ben gemotiveerd om deze koers verder uit te zetten, want het gaat om mensen. Mensen die vaak tot meer in staat zijn dan wij wel eens denken.
Dank u wel.
|
Je kunt inderdaad geld in verband zien met vrijheid.
Maar schulden leiden naar slavernij.
Schulden brengen je in afhankelijkheid van de schuldeisers. Dat wordt nog versterkt door hun stapeling van invorderingsmaatregelen, terwijl daartegen er in Nederland onvoldoende rechtsbescherming bestaat. Daarom komt het vaak voor dat slachtoffers zelfs geen geld meer over hebben om zich te voorzien van het hoogstnodige levensonderhoud. De doorsnee voedselbankklant behoort tot deze categorie.
Een baan is inderdaad de beste manier om aan geld te komen, maar als je eenmaal in de schuldenval terecht bent gekomen, dan is het bijna onmogelijk om daar op eigen kracht weer uit te komen.
Op een Helmondse armoedeconferentie (2006?) vertelde een ondernemer hoe hij uit de gehele kaartenbak van 1500 langdurig werklozen geen enkele werknemer had kunnen vinden. Hij had er drie opgeroepen, maar die vertoonden te veel slachtoffergedrag. Hij adviseerde om ze maar af te schrijven, maar hem wel de eerst volgende persoon te sturen die om een uitkering kwam vragen. Dus voordat die aanvrager in slachtoffergedrag was verzonken (door de bureaucratie?).
Het vinden van een baan bevorder je niet met dwangmaatregelen. Daarmee bevorder je alleen maar slachtoffergedrag. Ga liever de belemmeringen aanpakken. De bureaucratie in de sociale zekerheid en de schuldhulpverlening beschouw ik als de grootste belemmering. De nieuwe wet gemeentelijke schuldhulp zal niet helpen; want die bevat weer een paar extra bureaucratische valkuilen, waarmee gemeenten de verplichte wachttijdverkorting kunnen ontduiken en de schuldenaar daarvan zelfs de schuld kunnen geven. Blaming the victim.
De mogelijkheden om zelf weer het heft in handen te nemen worden belemmerd door de bureaucratie, die in talloze hokjes is opgedeeld met elk eigen regeltjes, die vaak niet aansluiten of zelfs tegenstrijdig zijn.
Het sociale vangnet is beperkt tot werknemers. En het UWV is erg bureaucratisch ingericht, met wantrouwen naar de hulpzoekende in plaats van proactieve hulp om kansrijke mensen in een kwetsbare positie de weg te wijzen hoe ze efficixc3xabnt een uitkering kunnen aanvragen ter overbrugging van hun werkloosheid en advies hoe ze in de tussentijd drastisch zullen moeten bezuinigen om niet in een schuldenval terecht te komen. www.simpelhuishoudboekje.nl
Schuldslavernij leidt tot slachtoffergedrag. Het is niet eenvoudig om mensen met een slavenmentaliteit weer aan werk te helpen.
Een schuldenaar heeft vaak te maken met meer dan tien instanties, waarbij hij verantwoordelijk wordt gesteld voor de coxc3xb6rdinatie daarvan. Dat is emotioneel bijna niet op te brengen.
Ondertussen wordt een schuldenaar opgejaagd door allerlei deur-waarders met elk hun eigen beleid om je de laatste euro te ontfutselen, waardoor je geen huur, energie, water of zorgpremie meer kunt betalen en je 30 euro per maand bestuurlijke boete aan Justitie moet betalen. En Justitie probeert je te gijzelen voor een onnozele verkeersboete, die je niet betalen kunt, om je kinderen geen honger te laten lijden.
De schuldhulp is erg bureaucratisch georganiseerd met langere wachtlijsten dan de deurwaarders bereid zijn te wachten. De nieuwe wet gemeentelijk schuldhulp versterkt het bureaucratisch gehalte.
Een xe2x80x98uitrukmentaliteitxe2x80x99 is conform het advies over de xe2x80x98kansrijke kwetsbarenxe2x80x99 van het Samenwerkingsverband Minima Eindhoven (SME). Maar durf dan ook daadwerkelijk de prioriteit te verschuiven van crisisgevallen naar kansrijke kwetsbaren. Help uitkeringsvragers zo snel mogelijk. Wachttijden zijn vaak de oorzaak van een crisis.
Ik ben blij met een bestuurder die mensen niet a priori als slachtoffer wil benaderen, maar laat hij ook eens onder ogen zien hoe bureaucratie slachtoffergedrag in de hand werkt. Laat hij zich inzetten om dat terug te dringen.
Gemeenten zijn sterk afhankelijk van Haagse regels. De wetgeving op gebied van het schuldenrecht is te sterk gericht op bescherming van de schuldeisers, bovendien zo versnipperd dat gewone mensen er gek van worden en slachtoffergedrag gaan vertonen. Werkgevers ruiken dat op afstand, waardoor sollicitaties mislukken. Het faillissementsrecht zou herzien moeten worden in Angelsaksisch richting waarbij er een evenwicht moet komen tussen enerzijds zo eerlijk mogelijk verdeling van het bezit van de schuldenaar tot anderzijds een herstel van de schuldenaar binnen xc3xa9xc3xa9n jaar. De huidige saneringswetgeving is te ingewikkeld door dubbele uitzonderingsbepalingen, waardoor hulpverleners in verwarring raken en slachtoffers hun laatste restje eigen kracht wordt ontnomen. Voor zoxe2x80x99n drastische herziening van het faillissementsstelsel zal deze staatssecretaris moeten aankloppen bij een collega. Dat is nu eenmaal ook onderdeel van de bureaucratie.
De gemeente behoort inderdaad niet de verantwoordelijkheid over te nemen van de individuele mensen, maar in de praktijk worden aan de schuldenaar zoveel regeltjes opgelegd, dat hij feitelijk wel zijn verantwoordelijkheid kwijtraakt. Maar gaat er bij de gemeentelijke bureaucratie iets mis, dan zie ik regelmatig dat de schuldenaar daarvoor aansprakelijk wordt gesteld. Blaming the victim. Dat versterkt zijn slachtoffergedrag, dat weer fnuikend is voor zijn re-integratie op de arbeidsmarkt.
Veel hulpvragers worden tegenwoordig door gesluisd naar een stabiliseringtraject onder een beschermingsbewindvoerder, die afhankelijk is van de vrijwillige medewerking van deurwaarders om het dossier gedurende de gehele stabiliseringperiode stil te leggen. Daarom verbaast het mij niet dat sommige mensen al tien jaar met een hulpverleningstraject bezig zijn. Het betreft complexe situaties waarbij achteraf vaak niet meer is vast te stellen of mensen gek geworden zijn van de schulden, of dat ze zo gek waren om schulden te maken. Vaak zijn ze in een valkuil getrapt, waarbij ze zich helemaal niet bewust waren dat ze iets doms deden.
Lees de praktijkverhalen in mijn E book xe2x80x98de schuldendokterxe2x80x99, gratis downloaden via:
http://www.de-lichtstad.nl/folder-schuldendokter-mei2011.pdf
|
